تنبيه كودك حتي در خانوادههايي كه به تربيت صحيح فرزندانشان اهميت ميدهند، يك شيوه تربيتي محسوب ميشود. اما اكثر مشكلات خانوادهها در ارتباط با فرزندان خود ناشي از عدم آگاهي از شيوههاي درست تربيتي است. هر پدر و مادري قوانين خانه و ارزشهاي اخلاقي خاصي را در نظر ميگيرند و مطابق آن تلاش ميكنند تا فرزندانشان به آنها پايبند باشند. آنها براي اين كار از انواع روشهاي تشويق و تنبيه استفاده ميكنند. درست است كه اين روشها ميتواند در تغيير رفتار فرزندتان تاثير داشته باشد، اما اگر به شيوه درستي به كار گرفته نشوند، اثرات مخربي خواهد داشت. شما با عنوان والدين بايد بدانيد كه نقش مهمي در شكل گيري رفتارها و مهارتهاي گوناگون در فرزند خود داريد و ميتوانيد به بهداشت رواني او كمك كنيد. همچنين بايد بتوانيد رفتارهاي خود را كنترل كرده و با روشهاي سالم تنبيه، رفتاري را در كودك خود اصلاح و يا جايگزين نماييد.
منبع: تنبيه كودك | روش
تنبيه كودك حتي در خانوادههايي كه به تربيت صحيح فرزندانشان اهميت ميدهند، يك شيوه تربيتي محسوب ميشود. اما اكثر مشكلات خانوادهها در ارتباط با فرزندان خود ناشي از عدم آگاهي از شيوههاي درست تربيتي است. هر پدر و مادري قوانين خانه و ارزشهاي اخلاقي خاصي را در نظر ميگيرند و مطابق آن تلاش ميكنند تا فرزندانشان به آنها پايبند باشند. آنها براي اين كار از انواع روشهاي تشويق و تنبيه استفاده ميكنند. درست است كه اين روشها ميتواند در تغيير رفتار فرزندتان تاثير داشته باشد، اما اگر به شيوه درستي به كار گرفته نشوند، اثرات مخربي خواهد داشت. شما با عنوان والدين بايد بدانيد كه نقش مهمي در شكل گيري رفتارها و مهارتهاي گوناگون در فرزند خود داريد و ميتوانيد به بهداشت رواني او كمك كنيد. همچنين بايد بتوانيد رفتارهاي خود را كنترل كرده و با روشهاي سالم تنبيه، رفتاري را در كودك خود اصلاح و يا جايگزين نماييد.
منبع: تنبيه كودك | روش
تنبيه كودك در تربيت نقشي هم دارد؟
تنبيه، يكي از روشهاي تربيتي براي تغيير رفتار است كه در واقع براي كاهش يا حذف يك رفتار بد از آن استفاده ميشود. تنبيه به دو صورت مثبت و منفي از جانب والدين و مربيان براي از بين بردن رفتارهاي ناپسند انجام ميگردد. البته اصطلاحات مثبت و منفي كه در اين جا به كار بردهايم به معناي خوب يا بد نيست، بلكه به اضافه يا حذف يكسري عوامل اشاره دارد. شما با دريافت مشاوره كودك ميتوانيد از اشتباهات رايج تربيتي والدين پرهيز كرده و مناسبترين برخوردها را در مقابل فرزندانتان اتخاذ كنيد.
براي اطلاع از اشتباهات رايج تربيتي والدين كليك كنيد.
تنبيه مثبت كودك
در تنبيه مثبت عامل ناخوشايندي براي كاهش رفتار به كودك ارائه ميشود. رفتارهايي مانند كتك زدن، داد زدن نمونههايي از تنبيه مثبت هستند زيرا چيزي كه براي كودك خوشايند نيست اعمال ميشود تا او ديگر به رفتار سابق خود ادامه ندهد.
تنبيه منفي كودك
تنبيه منفي در حقيقت همان محروم كردن است. براي مثال كودكي را درنظر بگيريد كه مدام اتاقش را به هم ميريزد. بسياري از مادرها براي آنكه اين رفتار را كاهش دهند فرزندشان را از چيزي كه دوست دارد محروم ميكنند. مثلا به او ميگويند "اگر دوباره اين كار را بكني ديگر از ديدن تلويزيون خبري نيست"، يا "ديگر اجازه بازي با اسباب بازيهايت را نداري". توجه داشته باشيد كه اين نوع تنبيه باعث ميشود كه رفتار كودك براي مدت زمان كوتاهي خاموش گردد و تنبيه شما اثربخشي لازم را نداشته باشد.
شرايط براي تنبيه كودك چگونه بايد باشد؟
به دليل آثاري كه تنبيه نامناسب بر كودك ميگذارد، چگونگي و زمان اجراي يك تنبيه بسيار اهميت دارد. تنبيه اگر به درستي اعمال شود، مانع از رفتارهاي نامناسب كودك ميشود. براي استفاده از اين ابزار تربيتي بايد به زمان تنبيه، مقدار تنبيه، نوع تنبيه و شرايط سني تنبيه شونده توجه كرد. در غير اين صورت ممكن است پيامدهاي منفي تنبيه، بيشتر از آثار مثبت آن باشد.
علاوه بر موارد ذكر شده، تنها زماني مجاز به استفاده از تنبيه هستيد كه روشهاي تشويق كودكان تاثيري بر رفتار كودك شما نداشته باشد. هنگام استفاده از تنبيه به موارد زير توجه كنيد.
براي اطلاع از روشهاي تشويق كودكان كليك كنيد.
1- براي انتقام تنبيه نكنيد
تنبيه نبايد به شكل انتقام درآيد. براي مثال مادري كه از سر و كله زدن با كودكش خسته شده، صبر ميكند تا همسرش به خانه آمده و شكايت بچه را بكند. پدر نيز براي به دست آوردن مهر همسر و دادن درسي به كودك، فرزندش را تنبيه ميكند. مداخله شخصي ثالث ميان مادر و فرزند جنبه انتقام و جبهه بندي در رابطه خانوادگي ميشود.
2- هدف دار بودن
تنبيه بايد براي اصلاح رفتاري خاص و بازداري از رفتارهاي نامطلوب باشد. در غير اين صورت تنبيه نه تنها به اصلاح رفتار كمكي نميكند؛ بلكه پيامدهايي منفي در پي خواهد داشت. براي نمونه، تنبيه ممكن است به رفتارهاي ناهنجارتري مانند فرار كودكان يا نوجوانان از خانه بيانجامد.
3- ارائه جايگزين
بسيار اهميت دارد كه به دنبال رفتاري كه شما خواهان كاهش آن هستيد، رفتاري را به عنوان جايگزين مطرح كنيد. تنبيه بدون آنكه به فرزندتان بگوييد چه رفتاري را جايگزين كند تاثير مثبتي نخواهد داشت.
4- پنهان بودن تنبيه
در بيشتر موارد تنبيه بايد پنهاني صورت گيرد. با تنبيه فرزندتان در جمع احساس حقارت را در او پرورش داده و به عزت نفس او آسيب ميزنيد.
5- توجه به تفاوتهاي فردي
در زماني كه ميخواهيد تنبيهي بكنيد، تفاوتهاي فردي و ميزان اشتباه كودك را در نظر بگيريد. شيوهاي كه تنبيه ميكنيد بايد با سن و روحيه فرد متناسب باشد.
براي مثال كودكي را تصور كنيد كه به بازيهاي كامپيوتري علاقه زيادي ندارد. مادر و پدر او تصميم ميگيرند به خاطر درس نخواندن او را تنبيه كنند؛ پس با محروم كردن فرزندشان از بازيهاي كامپيوتري او را ترغيب به درس خواندن ميكنند. اما اين كارشان چندان نتيجه بخش نميباشد، چراكه حذف بازي كامپيوتري براي كودك اهميت زيادي ندارد.
آثار و پيامدهاي برخي تنبيه هاي رايج كودك
به طور كلي تنبيه مثبت به دو صورت بدني و غير بدني تقسيم بندي ميشود. تنبيه بدني كودكان به هيچ وجه تاييد نميشود، حتي تنبيه غير بدني به عنوان آخرين راهكارهاي تربيتي توصيه ميگردد. در واقع تا زماني كه شما اثربخشي روشهاي تشويقي را امتحان نكردهايد استفاده از تنبيه به صلاح فرزند شما نيست. بنابراين استفاده از تنبيههاي بدني به هيچ وجه توصيه نميشود و به عنوان آخرين راههاي پيش رو در تربيت كودكان مطرح ميگردد. در ادامه در مورد انواع تنبيه غير بدني به صورت اجمالي بحث خواهيم كرد.
براي شناخت بيشتر در زمينه تربيت كودك كليك كنيد.
تهديد
در تهديد بايد ظرفيت و توان كودك در نظر گرفته شود. سن، پيشينه عاطفي و رواني كودك بر لحن و نوع تهديد موثر است. تهديدها نبايد در مورد جدايي، طرد و مرگ باشد. حتي در هنگام تهديد نيز كودك بايد اين اطمينان را داشته باشد كه در هر شرايطي شما در كنار او هستيد.
سرزنش
سرزنش ممكن است تنها شامل يك نگاه عادي و يا يك نگاه معنادار همراه با بيان پيامدهاي رفتار نادرست باشد. زياده روي در سرزنش منجر به به وجود آمدن احساس گناه شديد در فرزندتان ميشود.
قهر كردن
قهر كردن ميتواند به رابطه شما و كودكتان آسيب بزند. اين رفتار احساس عدم اطمينان به فرزندتان ميدهد. احساس دوست داشتني نبودن و نداشتن عشقي بدون قيد و شرط او را به اين باور ميرساند كه تنهاست و خود ارزشي واقعي ندارد. شما در عين حال كه به فكر تربيت او هستيد بايد به او اطمينان بدهيد كه در همه شرايط رابطه بين شما و او حفظ خواهد شد.
براي اطلاع بيشتر در زمينه قهر طولاني و پيامدهاي آن كليك كنيد.
آثار دراز مدت تنبيه كودك
استفاده مداوم از تنبيه در طولاني مدت، حتي اگر به درستي اعمال شود؛ آثار مفيد آن را از بين ميبرد. اگر از تنبيه زياد استفاده ميكنيد، آثار جانبي زير را در كودكان خواهيد ديد.
هيجانات نامطلوب
ترس و اضطرابي كه كودك در هنگام تنبيه تجربه ميكند، ممكن است به موقعيتهاي مشابه تعميم پيدا كند. مثل كودكي كه براي گفتن يك حرف زشت در ميهماني تنبيه ميشود و بعد از آن كلا نسبت به ميهماني رفتن هراس پيدا ميكند و اين مسئله زمينه ساز اختلالات اضطرابي خواهد شد.
براي آشنايي بيشتر در زمينه اختلالات اضطرابي كليك كنيد.
تنبيه، صدمه زدن به ديگران را توجيه مي كند
وقتي براي هر كاري كودكتان را تنبيه كنيد، تنها چيزي كه ميآموزند اين است كه در بعضي موقعيتها، ضربه زدن به ديگران جايز است. به خصوص زماني كه از تنبيههاي بدني استفاده ميشود.
انجام رفتارهاي نادرست در غياب تنبيه
كودك با قرار گرفتن در موقعيتي كه بتواند در آن به دور از تنبيه، رفتار قبلاً تنبيه شده خود را انجام بدهد، بدون ترس رفتار نادرست را تكرار ميكند؛ مثلاً ممكن است در غياب عوامل تنبيهكننده، كودكان به ديگران فحش بدهند، با بزرگترها بي ادبانه حرف بزنند؛ زيرا ياد گرفتهاند كه در حضور تنبيه اين رفتارها را پنهان كنند اما دليلي نميبينند كه در نبود تنبيه آن كارها را انجام ندهند.
ايجاد پرخاشگري در كودك
تنبيه كودك باعث ايجاد نوعي خشم و پرخاشگري نسبت به كسي كه او را تنبيه كرده ميشود. دلبستگي و عشق به مادر و پدر در تعارض با اين خشم بوده در نتيجه احتمال بروز پرخاشگري در كودك و يا ابتلا به اختلالات اضطرابي بيشتر ميشود. همين موضوع منجر به بيشتر شدن رفتارهاي نادرست ميشود و در واقع شما شاهد آثاري معكوس خواهيد بود.
با توجه به آثار مخربي كه توضيح داده شد حتما قبل از اعمال تنبيه شرايط آن را در نظر بگيريد. هنگامي كه فرزندتان رفتارهاي مخرب زيادي از خود نشان ميدهد به جاي افزايش تنبيهها، مشاوره خانواده و كودك دريافت كنيد.
براي شناخت بيشتر در زمينه مشاوره خانواده كليك كنيد.
تنبيههايي كه هرگز نبايد از آنها استفاده كنيد
وجود يكسري تنبيههاي بدني و فوش و ناسزا گفتن متاسفانه در خانوادهها وجود دارد چراكه كودك از ترس به مدت كوتاهي رفتار را انجام نميدهد و والدين تصور ميكنند كه شيوه انجام تنبيه آنان صحيح بوده است. با پيشرفت علم و افزايش سطح آگاهي افراد انتظار داريم كه بسياري از اين رفتارها از بين بروند اما بازهم متاسفانه شاهد وقوع اين اتفاقات هستيم. تنبيههايي كه در ادامه بيان ميكنيم ميتواند باعث بروز اختلالات و آسيبهاي گوناگوني شود كه بايد از آنان پرهيز كنيد.
براي آشنايي بيشتر در زمينه تنبيه بدني كليك كنيد.
كتك زدن كودك
بسياري از والدين به شيوههاي گوناگوني از جمله كمربند، چوب، دمپايي و استفاده از نيروي انساني كودكان خود را كتك ميزنند. اين رفتار اگر در جمع نيز انجام گيرد با تحقير فرزندتان همراه است و او را مستعد ابتلا به بيماريهاي رواني ميكنيد. همچنين كودك به مرور نسبت به ديگران پرخاشگري نشان ميدهد و آنها را ميزند.
براي آگاهي بيشتر در زمينه پرخاشگري كودكان كليك كنيد.
تنبيه كودك با سس تند و فلفل
والدين با طرز فكر نادرست خود ميتوانند باعث ايجاد مشكلات آلرژيك در فرزند خود شوند. آنها تصور ميكنند اينكار باعث ميشود كه كودك دروغ نگويد و يا از گفتن كلمات ناپسند و زشت پرهيز كند.
تنبيه كودك با قاشق داغ
گذاشتن قاشق داغ به بدن كودك باعث ميشود كه پوست كودكتان دچار آسيب شود و حتي به بافتهاي عضلهاي كودك نيز آسيب وارد گردد. حتي اين موضوع ميتواند تا بزرگسالي بر روي بدن كودك باقي بماند و فرزندتان با ديدن آن يك احساس خشم دروني از شما پيدا كند.
تنبيه كودك با دوش آب سرد
به عنوان يك والد چگونه ميتوانيد كودك خود را در وان آب سرد قرار دهيد. جايي كه خود نميتوانيد حتي يك لحظه در آن دوام بياوريد؟ استفاده از آب سرد باعث بيماري ذات الريه در كودكان ميشود و پايه گذار بروز عفونت در بدن كودك است. اين مسئله حتي ميتواند به مرگ كودك نيز منجر گردد.
روش هاي سالم تنبيه كودك
بي اعتنايي به كودك
گاهي كودك براي جلب نظر شما رو به رفتارهايي ميآورد كه توجه شما به كودك باعث تداوم آن رفتار ميشود. بي اعتنايي با خاموشي رفتار همراه است و كودك پي ميبرد كه نميتواند با انجام اين رفتار به آنچه مقصودش است دست يابد. سبك فرزندپروري مقتدرانه شما نيز به اين امر كمك ميكند.
براي اطلاع بيشتر در زمينه سبك هاي فرزندپروري كليك كنيد.
فرستادن كودك به اتاقش
اين رفتار از دو جهت مفيد واقع ميشود. ابتدا باعث ميگردد كه كودك مدتي از جمع فاصله بگيرد و نتواند به بازي بپردازد و به رفتارش در اتاق فكر كند. شما نيز آرام تر شده و از تنبيه بدني كودك، يا خشم و فرياد بر سر او پرهيز ميكنيد.
از كودك رفع مسئوليت نكنيد
هنگامي كه كودك به دليل جمع نكردن اسباب بازيهايش تنبيه ميشود، پس از تنبيه بايد به جمع كردن وسايل خود بپردازيد. تنبيه دليلي بر رفع مسئوليت نميباشد. اين مسئله كمك ميكند كه كودك بداند هنگامي كه رفتار اشتباهي انجام داد در كنار تنبيه شدن بايد به اصلاح رفتار خود نيز توجه داشته باشد.
رفتار مثبت را با داشتن قوانيني شكل دهيد
از همان ابتدا سعي كنيد با در نظر گرفتن قوانيني در خانه به شكل دهي رفتار مثبت كودك خود كمك كنيد. هنگامي كه كودك اسباب بازيهايش را جمع نكرد از او بخواهيد علاوه بر جمع كردن اسباب بازي، كل اتاق خود را تميز كند. اين رفتار باعث ميشود كه كودك براي انجام ندادن كل كار (مرتب كردن كل اتاق)، بخشي از كار (جمع كردن اسباب بازي) را درست انجام دهد. در اين زمينه به كودك خود نيز ميتوانيد كمك كنيد.
براي آشنايي بيشتر در زمينه قوانين درخانه كليك كنيد.
سوالات متداول
كودك من بسيار به آلت تناسلي خود دست ميزند و با اينكه او را تنبيه ميكنم بازهم اين رفتار را انجام ميدهد. علت چيست؟
مهم ترين مسئله اين است كه كودك شما در چه سني قرار دارد. رفتارهايي مانند لمس آلت تناسلي در سنين كودكي معمولا به دليل كنجكاوي است و اصلا نيازي به تنبيه ندارد. تنها كافي است كه حواس كودك را پرت كنيد. پس مسئله مهم اين است كه بدانيد چه چيزي و براي چه سني عادي تلقي ميشود. اما اگر كودك شما در سنين بالاتر قرار دارد ممكن است شيوه تنبيه شما اشكال داشته باشد. در اين زمينه بهتر است تا از كمك يك مشاوره كودك بهره ببريد.
براي آشنايي بيشتر در زمينه مشاوره كودك كليك كنيد.
براي دريافت مشاوره در زمينه تنبيه كودكان مي توانيد با مشاوران مركز مشاوره روانشناسي حامي هنر زندگي از طريق تلفن ثابت از كل كشور با شماره 9099075228 و از تهران با شماره 9092305265 تماس بگيريد.
منبع: تنبيه كودك | روش