اختلال احتكار چيست؟ ممكن است بارها برايتان پيش آمده باشد، اشيايي كه از نظر مادي ارزشمند نيستند را به خاطر تعلق عاطفي كه به آن داشتيد نزد خود نگه داريد اما دستهاي از افراد هستند كه اشيا و وسايلي را كه هيچ ارزش مادي يا معنوي براي آنها ندارند نزد خود نگه ميدارند و هيچ وسيلهاي را دور نمياندازند. در واقع افرادي كه به اختلال احتكار مبتلا هستند حتي از دور ريختن چيزها در سطل زباله نيز مشكل دارند و به آنها دل ميبندند. به عنوان مثال از دور ريختن روزنامه باطلهاي كه متعلق به سالهاي پيش است خودداري ميكنند، از ترس اينكه مبادا روزي به آن احتياج پيدا كنند. احتمال همزمان شدن رفتارهاي احتكاري با آسيبهاي جسمي و اختلالهاي رواني ديگر مانند افسردگي، وسواس، كنترل تكانه و ... اهميت درمان را پررنگ تر ميكند. در ادامه مقاله به بررسي اختلال احتكار، علائم و نشانهها، علل و راهكارهاي درماني آن ميپردازيم.
منبع: اختلال احتكار
اختلال احتكار چيست؟ ممكن است بارها برايتان پيش آمده باشد، اشيايي كه از نظر مادي ارزشمند نيستند را به خاطر تعلق عاطفي كه به آن داشتيد نزد خود نگه داريد اما دستهاي از افراد هستند كه اشيا و وسايلي را كه هيچ ارزش مادي يا معنوي براي آنها ندارند نزد خود نگه ميدارند و هيچ وسيلهاي را دور نمياندازند. در واقع افرادي كه به اختلال احتكار مبتلا هستند حتي از دور ريختن چيزها در سطل زباله نيز مشكل دارند و به آنها دل ميبندند. به عنوان مثال از دور ريختن روزنامه باطلهاي كه متعلق به سالهاي پيش است خودداري ميكنند، از ترس اينكه مبادا روزي به آن احتياج پيدا كنند. احتمال همزمان شدن رفتارهاي احتكاري با آسيبهاي جسمي و اختلالهاي رواني ديگر مانند افسردگي، وسواس، كنترل تكانه و ... اهميت درمان را پررنگ تر ميكند. در ادامه مقاله به بررسي اختلال احتكار، علائم و نشانهها، علل و راهكارهاي درماني آن ميپردازيم.
منبع: اختلال احتكار
اختلال احتكار چيست؟
افراد مبتلا به اختلال احتكار، در واقع به نوعي وسواس مبتلا هستند. آنها به صورت افراطي به جمع آوري وسايل و لوازم اقدام ميكنند. اين افراد نميخواهند هيچ كدام از لوازم خود را دور بيندازند حتي اگر كهنه، خراب و بدون استفاده شده باشند. در واقع گمان ميكنند كه هر چيزي ارزش احساسي خاصي دارد يا ممكن است بعدها مورد نياز باشد پس از دور ريختن اشيا بسيار مضطرب ميشوند. شيوع اين اختلال حدود 2 تا 5 درصد است. جمع كردن وسايل معمولا از سنين نوجواني آغاز ميشود. افراد مبتلا به اين اختلال از خريد كردن و جمع كردن وسايل لذت ميبرند. در واقع اين قبيل كارها در پاسخ به احساس افسردگي شدت پيدا ميكند.
براي اطلاعات بيشتر درباره انواع وسواس كليك كنيد.
علائم اختلال احتكار چيست؟
نشانههاي وسواس در هر كدام از انواع آن داراي ويژگيهاي مشتركي است. در ادامه به علائم اختصاصي اختلال احتكار اشاره شده است.
1- شخص به هيچ عنوان نميتواند لوازم خود را حتي در مواردي كه هيچ گونه ارزشي ندارند، دور بريزد.
2- فرد به صورت افراطي به خريد لوازم ميپردازد و آنها را نزد خود نگه ميدارد، چرا كه فكر ميكند ممكن است براي روز مبادا مورد استفاده قرار بگيرند.
3- ناتواني در دور ريختن لوازم باعث ميشود تا خانه فردِ مبتلا بسيار نامنظم و آشفته شود.
4- در عملكرد بين فردي و اجتماعي فرد مبتلا مشكل جدي ايجاد ميشود.
براي آشنايي بيشتر با نشانه هاي وسواس كليك كنيد.
پيامدهاي اختلال احتكار
رفتارهاي احتكاري پيامدهاي منفي زيادي براي فرد به همراه خواهد داشت كه در ادامه به برخي از آنها اشاره ميكنيم.
- به علت بهم ريختگي خانه، رعايت بهداشت عملا امكان پذير نيست. در نتيجه فرد ممكن است به بيماريهاي جسماني ناشي از آلودگي دچار شود.
- ميل افراطي به خريد لوازم، فرد را با مشكلات مالي جدي روبرو ميكند.
- احتكار اشيا در خانه باعث ميشود تا براي كارهايي از قبيل آشپزي، نظافت، راه رفتن، خوابيدن و... فضاي كافي باقي نماند.
علل رفتارهاي احتكاري چيست؟
عوامل مختلفي ميتوانند در بروز اختلال احتكار موثر باشند. ما در ادامه به مهم ترين مواردي كه در پژوهشها به عنوان علل اين مشكل شناسايي شدهاند اشاره كردهايم.
عوامل ژنتيكي و فيزيولوژيكي
مطالعات نشان مي دهند رفتار احتكار امري است كه در خانوادهها جريان دارد. به اين صورت كه 50 درصد افرادي كه مبتلا به اختلال احتكار هستند گزارش ميكنند يك خويشاوند نزديك با همين مشكل دارند. بررسي دوقلوها بيانگر اين نكته است كه تقريبا 50 درصد تنوع در رفتار احتكار به عوامل ژنتيكي مربوط ميشود. اين عامل در ديگر اختلالات مرتبط با وسواس از جمله وسواس فكري عملي نيز مشاهده ميشود.
براي آشنايي بيشتر با وسواس فكري عملي كليك كنيد.
عوامل محيطي
اكثر افرادي كه مبتلا به اختلال احتكار هستند در بررسيهاي گذشته نگر حوادث زندگي پرتنش و آسيب زايي را گزارش ميدهند كه ميتوانند در تعامل با عوامل ژنتيكي سهم بسزايي در بروز اين مشكل داشته باشند. علاوه بر اين يكي ديگر از عوامل محيطي كه به عنوان علت زيربنايي اختلال احتكار شناخته ميشود يادگيري مشاهدهاي است.
در واقع مشاهده رفتارهاي مرتبط با احتكار در افرادي نظير والدين به خصوص در سالهاي اوليه كودكي ميتواند موجب شكل گيري و تقويت اين رفتار در انسان شود و به مرور اختلال انباشت گري را به وجود بياورد. توجه به اين نكته نيز حائز اهميت است كه نداشتن ارتباط مناسب با والدين هم ميتواند در اين موضوع نقش داشته باشد. در واقع ميتوان گفت ترس از دست دادن پدر و مادر و شكل نگرفتن دلبستگي عميق با آنها ميتواند باعث شود فرد احساس وابستگي شديدي را نسبت به اشيا شكل دهد و امنيت خود را در نگه داشتن آنها جست و جو كند.
عوامل مزاجي
عوامل مزاجي به ويژگيهاي رفتاري گفته ميشود كه اغلب ريشههاي زيستي دارند. پژوهشگران بر اين باورند كه عوامل مزاجي خاص نظير ناتواني در تصميم گيري يك علامت مهم در اختلال احتكار هستند و در بستگان درجه يك فرد مبتلا نيز ديده ميشوند.
اختلالات همايند با رفتارهاي احتكاري
بررسيهاي همه گيرشناسي نشان ميدهند تقريبا 75 درصد افرادي كه به اختلال انباشت گري يا احتكار مبتلا هستند هم زمان يك مشكل خلقي يا اضطرابي هم دارند. از جمله شايعترين اختلالاتي كه هم زمان با اين مشكل مشاهده ميشود ميتوان به اختلال افسردگي در بيش از 50 درصد مواقع، اختلال اضطراب اجتماعي و اختلال اضطراب فراگير اشاره كرد. 20 درصد افراد مبتلا به اين اختلال علائمي ازاختلال وسواسي اجباري را نيز از خود بروز ميدهند و ممكن است هم زمان به اختلال شخصيت وسواسي اجباري نيز دچار باشند. جالب است بدانيد كه مطالعات پژوهشي نشان ميدهند افراد مبتلا به انباشت گري 10 برابر بيشتر دچار اختلال نقص توجه بيش فعالي ميشوند. اين مسئله ميتواند از مواردي نظير ناتواني ذهن در سازمان دهي امور و ريشههاي زيستي ژنتيكي مشابه نشات بگيرد.
براي اطلاع درباره افسردگي ، بيش فعالي و اختلال شخصيت وسواسي جبري كليك كنيد.
ميزان شيوع اختلال احتكار
مطالعات در مورد ميزان شيوع اختلال انباشت گري بسيار محدود است. با اين حال برخي پژوهشها ميزان شيوع آن را در مناطقي نظير نظير ايالات متحده آمريكا چيزي در حدود 2 تا 6 درصد تخمين ميزنند. همچنين بررسيها نشان ميدهند كه اين مشكل در هر دو جنس بروز مييابند اما شيوع آن به طرز قابل توجهي در مردان بيشتر گزارش ميشود.
روش هاي درمان اختلال احتكار
در درمان اين اختلال از روشهاي دارويي و روان شناختي مختلفي استفاده ميشود كه ما در ادامه به توضيح هريك از آنها پرداختهايم.
درمان هاي دارويي
براي درمان وسواس و رفتارهاي احتكاري در موارد شديد اغلب از روشهاي دارويي استفاده ميشود. داروهاي ضد افسردگي سه حلقه اي و مخصوصا گروه SSRIs در درمان اين اختلال سودمند هستند. مطالعات نشان ميدهند كه اگر استفاده از داروها در كنار جلسات روان درماني و مداخلات روان شناختي قرار بگيرند اثربخشي آنها بيشتر شده و فرايند درمان تسهيل ميگردد.
براي آشنايي بيشتر در زمينه درمان وسواس و ضد افسردگي هاي سه حلقه اي كليك كنيد.
روان درماني
بر اساس نتايج مطالعاتي كه اثربخشي درمانهاي مختلف را مورد بررسي قرار ميدهند درمان شناختي رفتاري به عنوان موثرترين مدل روان درماني براي بهبود اختلال انباشت گري شناخته شده است.
جلسات مشاوره روانشناسي در اين رويكرد بيش از هرچيز حول محور آموزش تصميم گيري و طبقه بندي؛ مواجهه و خوگيري با دور انداختن و بازسازي شناختي قرار دارد. درمانگر در اين رويكرد وظيفه دارد در مورد رفتار ذخيره سازي به بيمار بازخورد دهد و باورهاي اشتباه او را در اين زمينه شنايي كرده و به چالش بكشد. توجه داشته باشيد كه روان درماني ميتواند در طيف وسيعي از اختلالات در دوران كودكي و بزرگسالي از جمله اختلالات اضطرابي و وسواسي موثر واقع شود.
براي شناخت بيشتر درباره اختلالات اضطرابي كليك كنيد.
سوالات متداول
- اختلال احتكار با وسواس چه فرقي دارد؟
بيماران دچار اختلال انباشت گري يا همان احتكار برخي علائم كلاسيك كه در وسواس بروز مييابد را از خود نشان نميدهند. از جمله اين علائم ميتوان به افكار مزاحم يا راجعه و تشريفات وسواسي اشاره كرد كه در وضعيت احتكار وجود ندارند.
- همسر من هيچ چيز را دور نمياندازد و همه چيز را دور خود نگه ميدارد نميدانم از اين كار چه انگيزهاي دارد و چرا در برابر دور ريختن وسايل دور ريختني هم مقاومت ميكند؟
افراد مبتلا به اختلال انباشت گري ممكن است هنگام دور ريختن وسايل دچار اضطراب شوند و يا باورهاي غلطي در مورد كارآيي وسايل در آينده داشته باشند. همين مسائل انگيزهاي ميشود كه به آنها اجازه دور ريختن وسايل را نميدهد. براي شناخت بيشتر اين وضعيت و كمك به همسرتان براي عبور از اين اوضاع لازم است كه از يك متخصص روانشناس كمك بگيريد.
براي كسب اطلاعات بيشتر در مورد مشاوره وسواس كليك كنيد.
براي دريافت مشاوره در زمينه تشخيص و درمان اختلال احتكار مي توانيد با مشاوران مركز مشاوره روانشناسي حامي هنر زندگي از طريق تلفن ثابت از كل كشور با شماره 9099075228 و از تهران با شماره 9092305265 تماس بگيريد.
منبع: اختلال احتكار